
Welkom op de site:
Numismatische Kring Bollenstreek e.o.!

Sparen van VOC munten is op zich al een hele toer. In de nieuwste VOC catalogus staan alleen al zo’n 200 pagina's met munten. Ze werden over de hele wereld wel geslagen. In Holland, Zeeland, Gelderland, Overijssel, West Friesland, Enkhuizen, Batavia, Soerabaja, India, Sri Lanka Japan en andere plaatsen.
Al een heel werk om alle verschillende munten over alle jaartallen compleet op een rijtje te krijgen. Dan heb je al albums vol. Maar als je dan denkt dat je compleet bent, moet je eigenlijk nog beginnen. 500 jaar geleden werd nog handmatig geslagen met Picons of Ponsoenen. Dat waren mallen om de kop en de muntzijde in een keer te slaan. Die ponsoenen waren ook handwerk en moesten van hard staal zijn om te kunnen gebruiken. Zo’n stempel ging ongeveer 200.000 keer mee en begon dan slijtage te vertonen. De uitdrukking stempelbreuk zal wel bij iedereen bekend zijn. Vaak aangeduid als misslag, maar dat waren ze dus niet, het stempel moest weer vervangen worden. Men deed de uiterste best om de stempels het zelfde te houden, maar daar zaten best wel redelijk veel verschillen in. Soms stond de kroon op het wapen net wat hoger en dan werd de ruimte met een graveerpen verdoezeld. Of de punten boven het VOC logo stonden verder uit elkaar. Of het logo zelf was net anders, dikker of juist dunner, of de O was niet helemaal gesloten enz. Hoe langer je naar de VOC duiten kijkt, hoe vaker het je op gaat vallen.
Tegenwoordig hebben we een computer die de stempels graveert en zijn de verschillen eigenlijk niet meer aanwezig. Om een werkstempel te maken werd vaak de kroon apart geslagen op het werkstempel, het wapen werd vaak in twee delen geslagen, de wapenrand en de inhoud bijv. de leeuw werden er apart ingeslagen. Ook de jaartallen werden met de hand in de werkstempel geslagen. De cijfers van het jaartal ook weer apart met een slagpen. Zo kan je jaartallen tegenkomen, net verder uit elkaar of het zelfde jaartal met een net ander cijfertype bijv. een rechte 3 of een rondere 3 enz. Hoe langer je kijkt, hoe meer je ziet !!!

Ook het muntmeesterteken werd er apart in gestempeld. Zo kan je zien dat bij de ene dubbelslag de kroon dubbel geslagen is, maar het wapen niet. Of juist anders om. Hier kan je zien dat het geen fout tijdens de muntslag was, maar dat het in het stempel gezeten moet hebben.
Ook werden soms op de reeds geslagen munten de datums alsnog veranderd. Het bekende 26 over 16 bijv.
Als je dan bedenkt dat er voor 1 miljoen duiten 5 werkstempels nodig waren, niemand zich waagt aan aantallen geslagen munten, het zijn er in ieder geval een veelvoud van vele miljoenen geweest. Kijk daarna dan eens naar alle verschillende slagplaatsen over de hele wereld verspreid, waar soms maar met matige regelmaat communicatie bestond, dan kun je je voorstellen dat je verzameling nooit compleet zal worden. Maar juist het zoeken naar verschillen kan een sport op zich zijn en wordt het een waar feest als je er weer eens een verschil gevonden heb.

In de huidige tijd komt het haast niet meer voor omdat de computer de stempels graveert. Wel kan het zijn dat er een verkeerd stempel wordt gebruikt, maar dan is de hele voor of achterkant dus foutief. Denk hierbij bijv. aan de enkele gouden dukaat van 2021 waar de keerzijde van 2020 is gebruikt.

Hierboven een modern stempel wat uit een stuk is gemaakt. Je begrijpt dat fouten dan niet meer voorkomen.
Nu werden soms in de buurt van VOC vestigingen de munten ook verspreid geraakt onder de plaatselijke bevolking en daar ook op enig moment zelf geslagen munten ontstonden die soms nog vele jaren in gebruik bleven.
Toen indertijd het Gouvernement op Java en Madoera stopte, zijn de meeste duiten uit omloop geraakt, maar niemand heeft geadministreerd hoeveel er uit omloop zijn gehaald.
Auteur J.P. Slottje
Agenda
Hieronder volgen de data van de komende kringavonden te weten:
14 april 2026
12 mei 2026
9 juni 2026



